ÖZ

Bu makale, hutbelerin (cami hutbelerinin) katılımcıların bilişe dair süreçleri (anlama, tefekkür, duygulanma, ikna olma, davranışa yansıtma kararını verme) üzerindeki etkileri incelemektedir. Bunun için 2012-2013 yılları arasında Türkiye’de 20 hafta boyunca 10 farklı ilçede sürdürülen ampirik bir araştırmadan elde edilen verileri kullanıyoruz. Hutbelerin oluşturulma ve kavranış tarzına bir göndermeyle bilişe dair süreçlerin iki aşamasının olduğunu savunuyoruz: bunlardan ilki imamların hutbelerine dahil ettikleri tematik konularla oluşturduğu söylemler, ikincisiyse bu söylemlerin Cuma namazlarına katılanlar tarafından anlaşılması. Yanıt aranan araştırma sorusu, bilişe dair süreçlerin birinci aşamadan ikinci aşamaya nasıl evrildiği. Böylesi bir evrilmeyi test etmek için makalemizde iki hipotez öne sürüyoruz. Bunlardan birincisi, dinleyiciler arasındaki bilişe dair süreçlerin, imamın hutbesindeki dini söylemlerini cemaatin içinde konuşlandığı özel sosyo-ekonomik bağlamla ilişkilendirdiği ölçüde evrilmesi. İkincisi ise, dini söylemin formüle ve icra edildiği, form ve mekânsal düzenlemenin, bilişe dair süreçleri etkilemesi. Ampirik verilerin irdelenmesinden sonra makalemiz; cemaatlerin konuşlandığı sosyo-ekonomik bağlam ve hutbelere katılan dinleyicilerin sosyo-ekonomik altyapıları gibi dış etkenlerden çok, dinleyicilerin ifade ettiklerine göre, imamların otorite figürü olarak rollerinin hutbelerin kavranışını etkilediğini gösteriyor.

Kaynakça

• Adams, J. ve Padamsee, T. (2001). Signs and Regimes: Rereading Feminist Work on Welfare States. Social Politics, 8(1), 1-23.
• Beaumont, J. (2008). Introduction: Faith-based Organisations and Urban Social Issues. Urban Studies, 45, 2011-2017.
• Becker, G. S. (1976). The Economic Approach to Human Behavior. Chicago: Chicago University Press.
• Béland, D. (2009). Gender, Ideational Analysis and Social Policy. Social Politics, 16(4), 558-581.
• Boyer, P. (2005). A Reductionist Model of Distinct Modes of Religious Transmission. Harvey Whitehouse and Robert N McCauley (Ed.), In Mind and Religion Psychological and Cognitive Foundations of Religiosity (p.3-30). Walnut Creek: Alta Mira Press.
• Brehm, S. S., Kassin, S. ve Fein, S. (2005). Social Psychology. Boston: Houghton Mifflin Company (6th ed.).
• Bourdieu, P. (1991). Language and Symbolic Power. Cambridge: Polity Press.
• Cox, R. H. ve Béland, D. (2013). Valence, Policy Ideas, and the Rise of Sustainability Governance. (forthcoming).
• Campbell, J. (2004). Institutional Change and Globalization. Princeton: Princeton University Press.
• Elder-Vass, D. (2010). The Causal Power of Social Structures. Emergence, Structure and Agency. Cambridge: Cambridge University Press.
• Erdem, G. (2008). Religious Services in Turkey: From the Office of Şeyhülislam to the Diyanet. The Muslim World, 98, 199–215.
• Fairclough, N. (1992). Discourse and Social Change. Cambridge: Polity Press.
• Gaffney, P. (1994). The Prophet Pulpit: Islamic Preaching in Contemporary Egypt. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
• Green, N. ve Searle-Chatterjee, M. (2008). Religion, Power, and Language: An Introductory Essay. Nile Green and Mary Searle-Chatterjee (Ed.), In Religion, Power and Language (s. 1-26). New York and London: Routledge.
• Goldstein, J. ve Keohane, R. O. (1993). Ideas and Foreign Policy. Beliefs, Institutions and Political Change. New York: Cornell University Press.
• Hackworth, J. (2012). Faith Based Religious Neoliberalism and the Politics of Welfare in the United States. Athens, Georgia: University of Georgia Press.
• Haney, L. A. (2010). Offending Women. Power, Punishment, and the Regulation of Desire. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press.
• Haynes, J. (1998). Religion in Global Politics. London and New York: Longman.
• Heather, N. (2000). Religious Language and Critical Discourse Analysis. Oxford et. al.: Peter Lang.
• Hooker, M. B. (2008). Indonesian Syariah: Defining a National School of Islamic Law. Institute of Southeast Asian Studies.
• Iannaccone, L.R. (1995). Voodoo Economics? Reviewing the Rational Choice Approach to Religion. Journal for the Scientific Study of Religion, 34(1), 76-89.
• Iannaccone, L.R. (1990). Religious Practice: A Human Capital Approach. Journal for the Scientific Study of Religion, 29 (3), 297-314.
• Jeeves, M. ve Brown, W. S. (2009). Neuroscience Psychology and Religion. Illusions, Delusions, and Realities about Human Nature. West Conshohocken, PA: Templeton Press.
• Korkut, U. ve Eslen-Ziya, H. (2011). The Impact of Social Conservatism on Population Politics in Poland and Turkey. Social Politics, 18 (3), 387-418.
• Kress, G. (1996). Representational Resources and the Production of Subjectivity. Questions for the Theoretical Development of Critical Discourse Analysis in a Multicultural Society. C.R. Caldas- Coulthard and M. Coulthard (Ed.). In Texts and Practices: Readings in Critical Discourse Analysis (p.15-31). London: Routledge.
• Lindbeck, G. (1984). The Nature of Doctrine: Religion and Theology in a Postliberal Age. London: SPCK.
• McQuillan, K. (2004). When Does Religion Influence Fertility? Population and Development Review, 30(1) s.25-56.
• Percy, M. (1998). Power and the Church: Ecclesiology in an Age of Transition. London: Cassell.
• Pyssianinen, I. (2009). Current Approaches in the Cognitive Science of Religion. Continuum.
• Ram, H. (1994). Myth and Mobilization in Revolutionary Iran: The Use of the Friday Congregational Sermon. Amer University Press.
• Searle, J. R. (2011). Making the Social World the Structure of Human Civilization. Oxford: Oxford University Press.
• Slyke, J. A. V. (2011). The Cognitive Science of Religion. Aldershot: Ashgate.
• Van Dijk, T. (1998). Principles of Critical Discourse Analysis. Jenny Cheshire and Peter Trudgill (ed.), In The Sociolinguistics Reader, Vol. 2, 367-393. London: Arnold.
• Witten, M. G. (1993). All is Forgiven. The Secular Message in American Protestantism. Princeton, New Jersey: Princeton University Press.